Abnormalities in Enamel Structure and Their Association with Systemic Diseases and Syndromes

Structural abnormalities of enamel represent a wide group of disorders that include alterations during enamel formation due to genetic or environmental factors. The first and earliest evidence of these anomalies dates back to 1.5 million years ago. General enamel hypoplasia of teeth, reduced transparency and attrition has been found on skeleton remnants of Homo erectus-child from Ethiopia. The oldest written records of vertically grooved enamel are dating from year 1100 and have described the teeth in remains of a North American Indian child [1]. Modern research has described different frequency of enamel abnormalities in investigated areas in the world. The lowest frequency has been recorded in a survey conducted in US population 1:14,000 [1]. Study conducted by Chosak et al. [2] in Israel has recorded the incidence of 1:8,000 for abnormalities of tooth structure in the population. Epidemiological studies conducted in Western European countries have shown a higher incidence of these abnormalities as compared to the data obtained from American studies. The determined incidence in Sweden has been 1:4,000 [3], while a survey of Vesterboten area in Sweden has recorded the incidence of 1:700 [4]. Based on the study of Džolev et al. [5], the prevalence of tooth anomalies in Serbia in 1980 was 1:12,582. Additional comprehensive epidemiological studies are needed to update the information about the incidence and prevalence of structural anomalies of the teeth in the population of children and adolescents in Serbia. Socio-economic and clinical significance of Amelogenesis imperfecta (AI) and other structural anomalies of the teeth reflects as life quality alteration of patients and their families. Therefore, good knowledge of possible etiological factors, timely diagnosis, individual and multi-disciplinary approach to the treatment procedures is important for comprehensive and adequate treatment of these patients. The aim of this study was to present the etiopathogenesis and classification as well as to describe the basic abnormalities of enamel structure and their association with systemic diseases and syndromes.


INTRODUCTION
Structural abnormalities of enamel represent a wide group of disorders that include alterations during enamel formation due to genetic or environmental factors.The first and earliest evidence of these anomalies dates back to 1.5 million years ago.General enamel hypoplasia of teeth, reduced transparency and attrition has been found on skeleton remnants of Homo erectus-child from Ethiopia.The oldest written records of vertically grooved enamel are dating from year 1100 and have described the teeth in remains of a North American Indian child [1].Modern research has described different frequency of enamel abnormalities in investigated areas in the world.The lowest frequency has been recorded in a survey conducted in US population 1:14,000 [1].Study conducted by Chosak et al. [2] in Israel has recorded the incidence of 1:8,000 for abnormalities of tooth structure in the population.Epidemiological studies conducted in Western European countries have shown a higher incidence of these abnormalities as compared to the data obtained from American studies.The determined incidence in Sweden has been 1:4,000 [3], while a survey of Vesterboten area in Sweden has recorded the incidence of 1:700 [4].Based on the study of Džolev et al. [5], the prevalence of tooth anomalies in Serbia in 1980 was 1:12,582.Additional comprehensive epidemiological studies are needed to update the information about the incidence and prevalence of structural anomalies of the teeth in the population of children and adolescents in Serbia.
Socio-economic and clinical significance of Amelogenesis imperfecta (AI) and other structural anomalies of the teeth reflects as life quality alteration of patients and their families.Therefore, good knowledge of possible etiological factors, timely diagnosis, individual and multi-disciplinary approach to the treatment procedures is important for comprehensive and adequate treatment of these patients.
The aim of this study was to present the etiopathogenesis and classification as well as to describe the basic abnormalities of enamel structure and their association with systemic diseases and syndromes.and root development of third molars or wisdom teeth at about 20-25 years of age.Odontogenesis is a complex process of tooth formation and it goes through several stages: the initial formation of dental lamina, bud stage, cap stage, bell stage, root formation and final differentiation of odontoblasts and ameloblasts, postmytotic cells that produce dentin and enamel.Modern research has shown that odontogenesis is under special control of more than 300 genes [6].Tooth abnormalities have been described as a part of many clinical syndromes.London database of genetic information (LGD) have been depicted 447 syndromes and diseases associated with dental anomalies [7].
Enamel matrix formation is controled by matrix proteins and enzimes-proteinases, as well as by transcription factors involved in gene expression which control the synthesis of matrix proteins and proteinases.Synthesis of enamel matrix proteins, most notably Enamelin and Amelogenin, is controlled by multiple genes and enzymes of which the most important are Kalikrein and Metal Matrix proteinase 20 (MMP-20) [8].Abnormalities of enamel structure during the process of its formation are caused by deficiencies in the function of protein enzymes as the consequence of their genetic alterations [9].
Etiology of structural anomalies of the teeth is the subject of numerous studies and has not been yet fully clarified.A large number of different clinical disorders of enamel structure have been indicated as consequences of different diseases and syndromes that have caused alterations of dental structure.Modern research has shown that many types of AI result from genetic deficiencies, either independently or as a part of different syndromes [10].

CLASSIFICATION OF ABNORMALITIES OF ENAMEL STRUCTURE
Based on results of modern investigations it has been found that various clinical manifestations of structural anomalies of the teeth are consequences of specific gene abnormalities related to the mode of inheritance [11].Classification has been performed based on clinical presentation, type of inheritance, and specific genes mutations determined by genetic examination of the affected person and close family members.There are number of classifications and divisions available in the literature, which may be explained by heterogeneous characteristics of the disease.
AI is often described as an isolated anomaly of enamel structure [12].Mild clinical form implies a slight crown discoloration.Severe clinical form of the disease is characterised with poorly mineralized or missing enamel in both dentitions and attrition that occurs soon after eruption.Basically, an anomaly of enamel structure may occur as the result of insufficient enamel production, poor mineralization, irregularities present in the organic matrix or due to the combination of these factors [13].
The first classification of AI given by Weinmann et al. on hypoplastic and hypocalcification type is dating from 1945 [11].Witkop's classification, which includes four large groups and its subsequent revision to fourteen subtypes based on the mode of inheritance, radiological and histological appearance is currently the most commonly used classification (Table 1).Witkop's type of AI or enamel agenesis is described as a separate line of AI where enamel formation is seriously disrupted or enamel is not formed at all.Regardless of type of inheritance, during intraoral clinical examination of patients with AI, anterior open bite is detected in about 50% of patients.Some authors believe that this clinical picture can be considered as separate syndrome, but up to date by reviewing modern dental literature that kind of approach has not been found.

STRUCTURAL ABNORMALITIES OF ENAMEL -INHERITANCE
A number of genes have been involved in transcription of matrix proteins and proteinases that control the complex process of crystal growth and their mineralization during enamel formation.Molecular research of genes has found that amelogenesis imperfecta can be caused by mutation of genes that are not directly related to this process [8].
Some scientists have suggested that AI was the first registered anomaly in humans related to the X chromosome [10,14].Epidemiological studies have confirmed that inheritance of AI through the X chromosome is present in about 5% of cases.This form is caused by defects in genes for Amelogenin located on the X chromosome.Clinical picture is more severe in male patients: teeth have very thin layer of enamel with normal color and transparency, or enamel may have normal thickness but be poorly mineralized with loss of transparency and yellow-brown discoloration.Unlike men, women who would inherit mutant gene on the X chromosome would have vertical grooves in enamel, as the result of the X chromosome inactivation.Vertical grooves in enamel are important diagnostic sign in females with AI with this type of inheritance.It has been suggested that grooves are formed as the result of both normal and pathological secretion of amelogenin during the amelogenesis.
Autosomal-dominant type of inheritance is more common in US and Europe, while autosomal recessive inheritance is more frequent in the Middle East [15].It is usually expressed in one or more members of the same generation in one family.Males and females are affected in the same way.It is believed that recessive form of inheritance is more frequent in certain ethnic groups where marriage between family members is common, as well as in ethnic groups where high frequency of mutant genes inheritance exists in some families, such as in some communities in Polynesia [15].Heterozygote may be phenotypically normal, but carries the disease.

SYNDROMES AND DISEASES ASSOCIATED WITH STRUCTURAL ABNORMALITIES OF ENAMEL
Modern research has found that structural anomalies of enamel may occur independently or as a part of various syndromes and systemic diseases [10,16].According to the modern dental and medical literature, structural anomalies of enamel have great clinical significance since they are commonly associated with syndromes and systemic diseases, those encountered in everyday dental clinical practice as well as those that belong to the group of rare diseases and syndromes.
Down syndrome is caused by genetic mutation-trisomy or translocation of the chromosome 21.Epidemiological studies have shown that the incidence of Down syndrome in the population is 1:733.Clinical picture is characterized by the following symptoms: mental retardation, macroglossia, muscle hypotonia, obesity, and distinctive appearance [17].
Prader-Willi syndrome is inherited autosomal recessive disease and determined frequency in the population is 1:25,000.It is characterized by specific symptomatology such as vision and speech disorders, obesity, hypogonadism, infertility, generalized hypotonia of muscles, mild mental retardation [18].
Tricho-dento-osseous syndrome (TDO) is a rare disease that is autosomal dominant condition.Contemporary medical literature has described only about ten cases of this syndrome.Clinical picture is characteristic: brittle nails, dry and weak hair, sclerosis of long and skull bones, taurodontism and enamel hypoplasia, with hypomaturation and hypoplastic defects [19,20].Abnormalities of nails, hair and bones can be variably expressed, while taurodontism of all permanent molars and enamel defects are always present.Clinical examination shows that except for changes in teeth, these patients do not have other mental or functional disorders, therefore structural anomalies in this syndrome are of great clinical significance.Some authors believe that these are two independent anomalies.Yet, other authors argue that these changes are linked to the mutation in a common DLX3 gene on the chromosome 17.
Taurodontism is autosomal dominant disorder of tooth morphology that is characterized by enlargement of crown and pulp chamber at expense of shorted roots.It occurs as a consequence of absence or delayed invagination of Hertwig's epithelial sheath, which is responsible for the formation of roots.Taurodontism is a disorder which affects usually permanent molars and rarely premolars.It may be atavism, or a new mutation and it is common among primitive peoples and tribes.It can occur in AI, ectodermal dysplasia, TDO, Down and Klinefelter syndrome [21].
Kohlschütter-Tönz syndrome is a progressive degenerative disease, autosomal recessive, and affects central nervous system with manifestation of seizures, motor and mental retardation as well as structural abnormalities of enamel.It manifests in early age, in about 6 months of age [22].
Alström syndrome is a rare autosomal recessive disease, with only 266 cases described in medical literature.Characteristic clinical features include obesity, impaired hearing, impaired function of endocrine glands, heart muscle and vision (corneal dystrophy) [23].
McCune-Albright syndrome is a hereditary ossteodisstrophic pseudohypoparathyroidism.The mechanism of inheritance of this disease is genetic mosaicism.In the clinical picture characteristic white coffee skin pigmentation is present, polyostotic fibrous dysplasia of bones, hyperfunction of endocrine glands and premature puberty [24].
Oculodentodigital syndrome (ODD) is an extremely rare autosomal dominant or autosomal recessive disease, which has been documented in medical literature with only 243 cases.Contemporary authors describe the ODD as a form of ectodermal dysplasia.The clinical picture shows syndactyly, microftalmia and mild mental deficits [25].
Morquio syndrome is a rare genetic disease of unknown frequency, it is assumed to be inherited autosomal recessive disease.Metabolic disorder of mucopolysacharides, alteration of bones and internal organs, as well as distinctive appearance of the patient is characteristic for this syndrome [26].
Systemic diseases that affect organs and organ systems in addition to the characteristic clinical picture may be followed by dental problems as a result of mineralization disturbances and adverse effect of the underlying disease on developing tooth germ.
Celiac disease is the most common chronic disease characterized by organism intolerance to gluten, a protein in wheat, barley and rye.The etiology may be autoimmune or genetic.Modern research have reported the incidence of this disease around 1:1,750 in the population [27].Results of investigations conducted in the population of children and adolescents on deciduous and permanent dentition showed a significantly higher frequency of opalescent hypomineralized zones and structural defects in enamel in the group of children with celiac disease as compared to healthy children [28,29].North American Association for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition has included specific structural abnormalities of enamel as risk factors for celiac disease [30].Pedodontists should have a major role in recognition and diagnosis of celiac disease in children.
Cystic fibrosis is an inherited disease, most probably autosomal recessive; the frequency is 1:5,000.In the clinical picture deficiencies in lungs and pancreas, lag in growth, more frequent respiratory infections, diarrhea, and infertility are frequent [31].Results of the study conducted by Ferrazzano et al. [32], that examined oral and periodontal health in children with cystic fibrosis, have shown the presence of structural anomalies of enamel in the group of affected children.Linkage of cystic fibrosis and structural anomalies of enamel can be explained by metabolic disturbances in organism and long-term drug therapy which may negatively affect tooth germ development.
Con-rod dystrophy represents a group of hereditary non-inflammatory retinal diseases which affect both eyes.It belongs to the group of pigmented retinopathy.Indiscrimination of colors foto-averse, in later stages progressive loss of peripheral vision and night blindness, eventually result in complete loss of vision and disability.This disorder is autosomal recessive.It can be an independent disease or may appear as the part of syndromes such as Bardet Biedl syndrome (a genetic disorder that involves many organs and systems, obesity, impaired speech, vision, mental retardation, hypogonadism, impaired kidney and heart defects), spinocerebral ataxia, metabolic or ectodermal diseases (Amelogenesis imperfecta, juvenile hipotrihosis with macular dystrophy).There is no adequate therapy that would slow down the disease and restore vision; prognosis is poor.The incidence is 1: 40,000 [33].
Hypophosphatasia is a rare hereditary disorder, autosomal recessive or autosomal dominant, the incidence is 1:100,000.Varying degrees of bone metabolism disorders may be associated with psychiatric disorders [34].
Epidermolysis bullosa is a hereditary disorder that is characterized by gene disorders that regulate the function of collagen and keratin.It is inherited autosomal recessive or dominant, as well as through the X chromosome.Some cases of autoimmune etiology have been described in the literature.The incidence of disease in population is about 1:50,000.There are characteristic changes of skin and mucous membranes, vesicles and bulla formation after minimal irritation.Patients are usually named "children-butterflies, " because of the skin sensitivity [35].
AIDS within its clinical manifestations, according to modern literature, may cause changes in enamel structure.The frequency of dental problems with AIDS varies, but considering the frequency of disease caused by HIV infection and its public, health and socio-economic importance in contemporary society, teeth problems are also getting clinical significance [36].
Albright calcinosis (nephrocalcinosis) belongs to a rare diseases and represents the disturbance in calcium salts transportation through renal parenchyma and their deposition.It is usually asymptomatic, discovered accidentally by ultrasound scan of abdomen.It may be accompanied by chronic urinary tract infections, pyelonephritis, renal colics, polydipsia and polyuria.The appearance of AI and nephrocalcinosis together in a syndrome is extremely rare; only ten cases have been described in the literature.Because of possible association with nephrocalcinosis, the examination of kidneys is recommended in patients with diagnosed hypoplastic AI, of proven autosomal recessive inheritance.Early diagnosis can improve the prognosis of the disease [37].
Platyspondyly is a serious and rare autosomal dominant disease, the result of a new mutation.Abnormalities in the development of skeletal bones, short stature, short hands and feet, undeveloped chest, pelvic bones and planed vertebrae are usually present [38].
Gingival fibromatosis is manifested as fibrous gingival enlargement and can be independent or part of a syndrome when accompanied with hypoplastic AI and delayed tooth eruption.It can be accompanied by slight mental disability in some cases.It is the consequence of endogamy and is inherited as autosomal recessive [39].
Heimler syndrome is a unilateral hearing loss of genetic etiology with characteristic changes on nails, dental dysplasia, mikroftalmia associated with skin defects, cleft lip and palate associated with renal disorders, growth hormone deficiency and other disorders.In contemporary literature there are described cases with enamel abnormalities beside these symptoms.
Avitaminosis A, C and D, infectious diseases (measles, chickenpox, scarlet fever, congenital syphilis), pre-term delivery and systemic effects of chemicals are environmental factors that may cause structural abnormalities of enamel.When changes in the formation of enamel are the consequence of external environmental causes, one dentition, a group of teeth or some teeth are only affected [40].
Idiopathic enamel structural abnormalities are of unknown etiology.They occur regardless the inheritance or teratogenic factors.For diagnosis of these cases a detailed medical history and dental examination of other family members is important in order to determine differential diagnosis between AI, tetracycline and fluorosis discoloration.These changes may have one or more causes, can result from autosomal recessive inheritance, or as a consequence of new mutations.They can also be caused by under-expression of dominant genes during inheriting.It has not been certainly confirmed if there is a possibility for transmission of new mutations in the descendants by autosomal dominant type.
Molar incisal hypomineralization is a condition that has been studied a lot in the recent years.The etiology is unknown; it affects one or more first permanent molars and incisors in chronological order in similar, but unrelated sequence.Since there was an evidence of affected offspring, it has been found that in addition to environmental factors, genetic factors also may play a role in the etiology of this disorder [31,41].However, further epidemiological and clinical studies with precise methodological criteria are needed to determine the exact impact of certain etiological and predisposing factors on the occurrence of molar incisal hypomineralization.

CONCLUSION
Enamel abnormalities are a diverse group of disorders.Changes may occur in prenatal period, during enamel formation, and later, during first years of life, sometimes even later during adult life.Factors that cause these disorders are genetic, immunological, teratogenic and sometimes they exist as consequence of systemic disease.A dentist should have a good knowledge of clinical picture, etiology, therapeutic procedures and prognosis of the underlying diseases that have caused enamel disorders.Also, it is necessary to expand basic knowledge of pediatricians regarding the clinical picture of structural anomalies of teeth and their possible association with systemic diseases and syndromes, in order to timely implement all dental preventive, prophylactic and therapeutic measures.

NOTE
This study was funded by the Ministry of Science and Technological Development of Serbia, the project number 172026.

UVOD
Struk tur ne ano ma li je gle đi zu ba je su ši ro ka gru pa po re me ća ja ko ji ob u hva ta ju pro me ne u for mi ra nju gle đi na sta le de lo va njem ge net skih ili fak to ra spolj ne sre di ne.Pr vi i naj sta ri ji do kaz o po sto ja nju ovih pro me na da ti ra iz pe ri o da od pre mi lion i po go di na, a pred sta vlja deč ji ske let Ho mo erec tus-a iz Eti o pi je na či jim se osta ci ma zu ba uoča va ju op šta hi po pla zi ja gle đi, smanje na pro zir nost i atri ci ja.Naj sta ri ji pi sa ni po da ci o ver ti kal no iz bra zda noj gle đi po ti ču iz 1100.go di ne i opi su ju ostat ke zu ba se ver no a me rič kog in di jan skog de te ta [1].Sa vre me na is tra živa nja su usta no vi la raz li či tu uče sta lost struk tur nih ano ma li ja gle đi zu ba lju di u sve tu u za vi sno sti od lo ka li te ta is tra ži va nja.Naj ma nja uče sta lost za be le že na je u stu di ji ame rič kih auto ra i iz no si 1:14.000sta nov ni ka [1].Is tra ži va nje Čo sa ka (Cho sak) i sa rad ni ka [2] u Izra e lu po ka za lo je in ci den ci ju od 1:8.000 sta nov ni ka.Epi de mi o lo ška is tra ži va nja urađe na u ze mlja ma Za pad ne Evro pe uka za la su na ve ću uče sta lost u po re đe nju s po da ci ma do bi je nim iz ame rič kih stu di ja.Utvr đe na in ci den ci ja u Šved skoj je 1:4.000 [3], dok je is tra ži va nje ko je je ob u hva ti lo oblast Ve ster bo ten u Šved skoj uka za lo na in ci den ci ju od 1:700 sta nov ni ka [4].Pre ma is pi ti va nji ma Džo le va i sa rad ni ka [5], uče sta lost u Sr bi ji je 1980.go di ne bi la 1:12.582.Po treb na su da lja sve o bu hvat na po pu la ci o na epi de mi o lo ška is tra ži va nja, ka ko bi se do bi li ažu ri ra ni po da ci o in ci den ci ji i pre va len ci ji struk turnih ano ma li ja gle đi kod de ce i ado le sce na ta na te ri to ri ji Sr bi je.
So ci jal no-eko nom ski i kli nič ki zna čaj ame lo ge ne sis im per fec ta (AI) i dru gih struk tur nih ano ma li ja zu ba ogle da se u na ru ša vanju kva li te ta ži vo ta pa ci je na ta i nji ho vih po ro di ca.Upra vo za to pre ci zno po zna va nje mo gu ćih eti o lo ških fak to ra, pra vo vre me no di jag no sti ko va nje po re me ća ja i in di vi du a lan i mul ti di sci pli naran pri stup pri li kom pri me ne te ra pij skih po stu pa ka omo gu ćava sve o bu hvat no i ade kvat no le če nje bo le sni ka.Cilj ovog ra da bio je da se pred sta ve eti o pa to ge ne za, kla sifi ka ci ja i osnov ni po re me ća ji struk tu re gle đi, od no sno nji ho va po ve za nost sa si stem skim obo lje nji ma i sin dro mi ma.

ETIOPATOGENEZA STRUKTURNIH ANOMALIJA GLEĐI
Raz voj zu ba čo ve ka ob u hva ta pe riod od stva ra nja i mi gra ci je će li ja ne u ral ne kre ste oko 22. da na em bri o ge ne ze do za vr šet ka ra sta i raz vo ja ko re na tre ćih mo la ra ili um nja ka iz me đu 20.i 25. go di ne.Odon to ge ne za do vo di do for mi ra nja kru ni ca i ko re no va svih zu ba u vi li ci.To je slo žen pro ces ko ji pro la zi kroz ne ko liko fa za: for mi ra nje po čet ne zub ne gre di ce, sta di jum za met ka, sta di jum zvo na, sta di jum ka pe, for mi ra nje ko re na i za vr šna di fe ren ci ja ci ja odon to bla sta i ame lo bla sta -post mi to tič kih ćeli ja ko je stva ra ju den tin i gleđ zu ba.Sa vre me na is tra ži va nja su po ka za la da je odon to ge ne za pod stro gom kon tro lom vi še od 300 ge na [6].Pa to lo ške pro me ne na zu bi ma opi sa ne su u okviru kli nič ke sli ke mno gih sin dro ma.Lon don ska ba za ge net skih po da ta ka (LGD) opi su je 447 sin dro ma i bo le sti po ve za nih s ano ma li ja ma zu ba [7].
Gleđ ni ma triks ob li ku ju ma trik sni pro te i ni i pro te i na ze i transkrip ci o ni fak to ri ko ji uče stvu ju u eks pre si ji ge na ko ji kon troli šu sin te zu ma trik snih pro te i na i pro te i na za.Sin te za pro te i na gleđ nog ma trik sa, od ko jih su naj zna čaj ni ji ena me lin i ame loge nin, pod kon tro lom je ve ćeg bro ja ge na i en zi ma od ko jih su naj va žni ji ka li krein i ma triks-me tal pro te i na za 20 (MMP-20) [8].Pa to lo ške pro me ne to kom pro ce sa stva ra nja gle đi iza zi va ju pro me ne u funk ci ji en zim skih pro te i na uslo vlje nih ge net skim ne do sta ci ma pro te i na ili en zi ma pro te i na za [9].
Eti o lo gi ja na stan ka struk tur nih ano ma li ja zu ba pred met je mno gih stu di ja, ali još ni je pot pu no raz ja šnje na.Ve li ki broj raz-

KRATAK SADRŽAJ
Eti o lo gi ja na stan ka struk tur nih ano ma li ja zu ba pred met je mno gih stu di ja, ali još ni je pot pu no raz ja šnje na.Na sle đe je do ka za ni eti o lo ški fak tor za mno ge ti po ve struk tur nih ano ma li ja zu ba.Fak to ri ko ji iza zi va ju pro me ne u gle đi mo gu bi ti ge net ske i imu no loške pri ro de, po sle di ca te ra to ge nih fak to ra i si stem skih bo le sti.Gen ske pro me ne mo gu ob u hva ta ti po je di nač ne ge ne, mi kro de leci je ili ošte će nja sa mog hro mo zo ma.Ve li ki broj raz li či tih si stem skih obo lje nja ko ja se do vo de u ve zu sa struk tur nim ano ma li ja ma zu ba i ra zno li kost nji ho ve kli nič ke sli ke zah te va mul ti di sci pli na ran pri stup u le če nju.Ame lo ge ne sis im per fec ta je ve li ka gru pa struk tur nih ano ma li ja zu ba.Mo že bi ti sa mo stal no obo lje nje ili u sklo pu ve li kog bro ja sin dro ma i si stem skih obo lje nja.Po zna va nje kli nič ke sli ke, po re kla i pa to ge ne ze struk tur nih ano ma li ja zu ba, te nji ho ve po ve za no sti s po je di nim si stem skim obo lje nji ma, od ve li kog je zna ča ja za sva ko dnev nu sto ma to lo šku prak su s aspek ta pre ven ci je, prog no sti ke i te ra pi je.Ta ko đe, po treb no je pro ši ri ti osnov no zna nje pe di ja ta ra u po gle du kli nič ke sli ke struk tur nih ano ma li ja zu ba i nji ho ve mo gu će ve ze sa ši ro kim spek trom si stemskih obo lje nja i sin dro ma, ka ko bi se obez be dio sve o bu hva tan kli nič ki tret man.Cilj ovog ra da bio je da se pred sta ve eti o pa to gene za, kla si fi ka ci ja i osnov ni po re me ća ji struk tu re gle đi, od no sno nji ho va po ve za nost sa si ste mat skim obo lje nji ma i sin dro mi ma.
Ključ ne re či: struk tur ne ano ma li je zu ba; ame lo ge ne sis im per fec ta; hi po pla zi ja gle đi; na sle đe; sin drom; si stem ska obo lje nja Stomatološki glasnik Srbije.2011;58(4):229-238 li či tih kli nič kih ma ni fe sta ci ja po re me ća ja struk tu re gle đi ukazu je na po sto ja nje broj nih eti o lo ških fak to ra u okvi ru raz li či tih obo lje nja i sin dro ma ko ji do vo de do pro me ne struk tu re zub nog tki va.Sa vre me na is tra ži va nja su po ka za la da mno gi ti po vi AI na sta ju kao po sle di ca ge net skih pro me na, bi lo sa mo stal no ili u sklo pu raz li či tih sin dro ma [10].

KLASIFIKACIJA STRUKTURNIH ANOMALIJA GLEĐI
Na osno vu re zul ta ta sa vre me nih is tra ži va nja utvr đe no je da su raz li či te kli nič ke ma ni fe sta ci je struk tur nih ano ma li ja gle đi po sle di ca spe ci fič nih ano ma li ja ge na ko ji je u ve zi s na či nom na sle đi va nja [11].Kla si fi ka ci ja se vr ši na osno vu kli nič ke sli ke, ti pa na sle đi va nja i mu ta ci je spe ci fič nog ge na, što se utvr đu je genet skim is pi ti va njem obo le le oso be i čla no va naj bli že po ro di ce.U li te ra tu ri se mo že na ći ve li ki broj kla si fi ka ci ja i po de la, što se ob ja šnja va he te ro ge nim od li ka ma sa mog obo lje nja.
AI se če sto opi su je kao izo lo va na pro me na struk tu re gle đi [12].Naj bla ži kli nič ki ob lik pod ra zu me va bla gu dis ko lo ra ci ju kru ni ce zu ba.Te ški kli nič ki ob lik obo lje nja je pra ćen gleđ nim tki vom obe den ti ci je ko je je sla bo mi ne ra li zo va no ili ne do staje, pri če mu abra zi ja zu ba na sta je ubr zo po nji ho vom ni ca nju.U osno vi, po re me ćaj struk tu re gle đi mo že na sta ti kao po sle di ca ne do volj nog stva ra nja gle đi, lo še mi ne ra li za ci je, ne pra vil no sti u or gan skom ma trik su ili zbog kom bi na ci je svih ovih fak to ra [13].
Pr va po de la AI na hi po pla stič ni i hi po kal ci fi ko va ni tip, ko ju su pred lo ži li Vajn man (We in mann) i sa rad ni ci, da ti ra iz 1945.go di ne [11].Vit ko po va (Wit kop) kla si fi ka ci ja, ko ja ob u hva ta četi ri ve li ke gru pe, i nje na ka sni ja do pu na na još če tr na est pod tipo va na osno vu na či na na sle đi va nja, ra di o lo škog i hi sto lo škog iz gle da pro me na, tre nut no je naj če šće ko ri šće na po de la AI (Tabe la 1).Gleđ na age ne za opi su je se kao po se ban re dak ob lik AI kod ko jeg je stva ra nje gle đi ozbilj no po re me će no, ta ko da gleđno tki vo ni je for mi ra no.
Bez ob zi ra na tip na sle đi va nja, kli nič kim in tra o ral nim pregle dom pa ci je na ta sa AI u 50% slu ča je va se uoča va pred nji otvoren za gri žaj.Po je di ni auto ri sma tra ju da je ova kva kli nič ka sli ka za se ban sin drom, ali do sad pre gle dom sa vre me ne sto ma to loške li te ra tu re ni su uoče ne ta kve kla si fi ka ci je.

STRUKTURNE ANOMALIJE GLEĐI -NASLEĐIVANJE
U stva ra nju gle đi uče stvu je ne ko li ko ge na ko ji tran skri bu ju prote i ne ma trik sa i pro te i na ze, ko je kon tro li šu slo že ni pro ces ra sta kri sta la gle đi i nji ho vu mi ne ra li za ci ju.Ge net skim is tra ži va nji ma je utvr đe no da po re me ća ji u ame lo ge ne zi mo gu bi ti uzro ko va ni i mu ta ci ja ma na ge ni ma ko je po sred no uti ču za ovaj pro ces [8].
Ne ki na uč ni ci na vo de da je AI pr va re gi stro va na pro me na kod čo ve ka u ve zi s hro mo zo mom X [10,14].Epi de mi o lo ška is tra ži va nja su utvr di la da se na sle đi va nje AI pre ko ovog hromo zo ma ja vlja u oko 5% slu ča je va.Ovaj ob lik je uzro ko van de fek ti ma ge na ame lo ge ni na na hro mo zo mu X. Kod mu ških obo le lih po to ma ka kli nič ka sli ka je te žeg ob li ka: zu bi ima ju vrlo ta nak sloj gle đi nor mal ne bo je i pro zir no sti ili gleđ nor mal ne de blji ne, ali lo še mi ne ra li zo va ne, sa gu bit kom pro zir no sti i žuto-braon dis ko lo ra ci ja ma.Za raz li ku od mu ška ra ca, že ne ko je na sle de mu tant ni gen na X-hro mo zo mu ima ju ver ti kal ne brazde u gle đi kao re zul tat inak ti va ci je ovog hro mo zo ma ili li o ni-za ci je.Ver ti kal ne bra zde u gle đi su i va žan di jag no stič ki znak kod žen skih oso ba sa AI s ovim ti pom na sle đi va nja.Sma tra se da na sta ju kao po sle di ca lu če nja nor mal nog i pa to lo škog amelo ge ni na to kom ame lo ge ne ze.
Auto zom no do mi nant ni tip na sle đi va nja če šći je u Sje di njenim Ame rič kim Dr ža va ma i Evro pi, dok je auto zom no re ce sivno na sle đi va nje če šće u ze mlja ma Sred njeg is to ka [15].Obič no za hva ta jed nog čla na ili vi še njih u is toj ge ne ra ci ji jed ne po rodi ce.Ja vlja se pod jed na ko i kod mu ška ra ca i kod že na.Sma tra se da se re ce si van ob lik na sle đi va nja če šće sre će u od re đe nim et nič kim gru pa ma gde je stu pa nje u brak me đu čla no vi ma poro di ce uobi ča je na po ja va, kao i u et nič kim gru pa ma gde po sto ji vi so ka uče sta lost na sle đi va nja mu tant nog ge na u po ro di ci, kao što su ne ke za jed ni ce u Po li ne zi ji [15].He te ro zi go ti mo gu bi ti fe no tip ski nor mal ni, ali no si o ci obo lje nja.

SINDROMI I BOLESTI KOJI SU U VEZI SA STRUKTURNIM ANOMALIJAMA GLEĐI
Sa vre me na is tra ži va nja su utvr di la da su struk tur ne ano ma li je gle đi po re me ćaj ko ji se mo že ja vi ti izo lo va no ili u sklo pu raz liči tih sin dro ma i si stem skih obo lje nja [10,16].Pre ma po da ci ma iz sa vre me ne sto ma to lo ške i me di cin ske li te ra tu re, struk tur ne ano ma li je gle đi ima ju ve li ki kli nič ki zna čaj s ob zi rom na to da su re la tiv no čest pra ti lac sin dro ma i si stem skih obo lje nja, ka ko onih ko ji se mo gu sre sti u sva ko dnev noj sto ma to lo škoj kli nič koj prak si, ta ko i onih ko ji se ubra ja ju u gru pu ret kih bo le sti i sin dro ma.
Da u nov (Down) sin drom na sta je kao po sle di ca ge net skih mu ta ci ja -tri zo mi je ili tran slo ka ci je hro mo zo ma 21.Epi de mio lo ška is tra ži va nja su po ka za la da je uče sta lost ovog sin dro ma je dan obo le li na 733 sta nov ni ka.Kli nič ku sli ku od li ku ju: mental na za o sta lost, ma kro glo si ja, hi po to ni ja mi ši ća, go ja znost i ka rak te ri sti čan iz gled [17].
Pra der-Vi li jev (Pra der-Wil li) sin drom se na sle đu je autozom no re ce siv no, a nje go va uče sta lost je 1:25.000sta nov ni ka.Od li ku je se spe ci fič nim simp to mi ma, kao što su: po re me ćaj vi da i go vo ra, go ja znost, hi po go na di zam, ne plod nost, ge ne rali zo va na hi po to ni ja mi ši ća i bla ga men tal na re tar da ci ja [18].
Tri ho den to o se al ni sin drom (TDO) je ret ko obo lje nje ko je se na sle đu je auto zom no do mi nant no.U sa vre me noj me di cinskoj li te ra tu ri opi sa no je sve ga de se tak slu ča je va na ve de nog sindro ma.Kli nič ka sli ka je ka rak te ri stič na: kr ti nok ti, su va i sla ba ko sa, skle ro za du gih i ko sti ju lo ba nje, ta u ro don ti zam i hi po plazi ja gle đi s hi po ma tu ra ci o nim i hi po kal ci fi ko va nim de fek ti ma [19,20].Pro me ne na nok ti ma, ko si i ko sti ma mo gu bi ti raz liči to iz ra že ne, dok ta u ro don ti zam svih stal nih mo la ra i de fek ti u gle đi uvek po sto je.Kli nič kim pre gle dom se mo že utvr di ti da, iz u zev pro me na na zu bi ma, bo le sni ci ne ma ju dru gih men talnih i funk ci o nal nih po re me ća ja, pa za to struk tur ne ano ma li je u sklo pu opi sa nog sin dro ma ima ju ve li ki kli nič ki zna čaj.Po jedi ni auto ri sma tra ju da su u pi ta nju odvo je na sta nja.Ipak, ne ki dru gi tvr de da su ove pro me ne u ve zi s mu ta ci jom u za jed ničkom ge nu DLX3 na hro mo zo mu 17.
Ta u ro don ti zam je auto zom no do mi nant ni po re me ćaj morfo lo ških oso bi na zu ba ko ji se od li ku je uve ća njem kru ni ce i komo ra pul pe na ra čun sma nje nja ko re no va za hva će nih zu ba.Na sta je kao po sle di ca iz o stan ka ili za ka sne le in va gi na ci je Hertvi go ve (Hert wig) epi tel ne ko šu lji ce, ko ja je od go vor na za na-sta nak ko re na.Ta u ro don ti zam je po re me ćaj ko ji za hva ta stal ne mo la re, re đe pre mo la re.Mo že bi ti ata vi zam ili no va mu ta ci ja, če šći je me đu pri mi tiv nim na ro di ma i ple me ni ma.Mo že se javi ti kod AI, ek to der mal ne dis pla zi je, TDO, Da u no vog i Kli nefel te ro vog (Kli ne fel ter) sin dro ma [21].
Kol ši ter-Ten cov (Kohlschütter-Tönz) sin drom je pro gresiv no de ge ne ra tiv no auto zom no re ce siv no obo lje nje cen tral nog ner vnog si ste ma, pra će no epi lep tič nim na pa di ma, mo to rič kom i men tal nom re tar da ci jom i struk tur nim pro me na ma na gleđi zu ba.Is po lja va se u ra nom ži vot nom do bu, u uz ra stu od oko šest me se ci [22].
Me kjun-Ol braj tov (McCu ne-Al bright) sin drom je na sled ni oste o di stro fič ni pse u do hi po pa ra ti re o i di zam.Me ha ni zam na sleđi va nja ovog obo lje nja je gen ski mo za i ci zam.U okvi ru kli nič ke sli ke ja vlja ju se ka rak te ri stič ne pig men ta ci je na ko ži bo je be le ka fe, po li ci stič na fi bro zna dis pla zi ja ko sti ju, hi per funk ci ja endo kri nih žle zda i pre vre me ni pu ber tet [24].
Oku lo den to di gi tal ni sin drom (ODD) je iz u zet no ret ko auto zom no do mi nant no ili auto zom no re ce siv no obo lje nje, ko je je do sad u me di cin skoj li te ra tu ri do ku men to va no sa sve ga 243 slu ča ja.Sa vre me ni auto ri opi su ju ODD kao je dan od ob li ka ekto der mal ne dis pla zi je.U kli nič koj sli ci se ja vlja ju sin dak ti li ja mi krof tal mi ja i bla gi men tal ni po re me ćaj [25].
Mor ko (Mor qu io) sin drom je ret ka ge net ska bo lest ne pozna te uče sta lo sti.Sma tra se da se na sle đu je auto zom no re ce sivno.Od li ku ju je: po re me ćaj me ta bo li zma mu ko po li sa ha ro i do za, pro me ne na ko sti ma i unu tra šnjim or ga ni ma i ka rak te ri sti čan iz gled bo le sni ka [26].
Si stem ska obo lje nja ko ja za hva ta ju ve li ki broj or ga na i organ skih si ste ma, po red ti pič ne kli nič ke sli ke, mo gu bi ti pra će na i sto ma to lo škim te go ba ma ko je na sta ju kao po sle di ca po re meća ja mi ne ra li za ci je i ne po volj nog uti ca ja osnov nog obo lje nja na raz voj kli ce zu ba.
Ce li jač na bo lest je naj če šća hro nič na ga stro en te ro lo ška bolest ko ju od li ku je ne pod no šlji vost or ga ni zma na glu ten, be lanče vi ne pše ni ce, ječ ma i ra ži.Eti o lo gi ja mo že bi ti auto i mun ska ili na sle đe.Sa vre me na is tra ži va nja po ka zu ju da je uče sta lost ovog obo lje nja je dan obo le li na 1.750 sta nov ni ka [27].Re zul ta ti savre me nih is tra ži va nja na zu bi ma mleč ne i stal ne den ti ci je (kod de ce i ado le sce na ta) uka za la su na zna čaj no ve ću uče sta lost opale scent nih zo na hi po mi ne ra li za ci je i struk tur nih ošte će nja gleđi kod is pi ta ni ka sa ce li jač nom bo le šću u po re đe nju sa zdra vom de com [28,29].Se ver no a me rič ko udru že nje za deč ju ga stroen te ro lo gi ju, he pa to lo gi ju i is hra nu uvr sti lo je spe ci fič ne struktur ne ano ma li je gle đi u fak to re ri zi ka za ce li jač nu bo lest [30].Deč ji sto ma to lo zi mo gu ima ti ve o ma va žnu ulo gu u pre po znava nju i po sta vlja nju di jag no ze kod de ce obo le le od ove bo le sti.
Ci stič na fi bro za je na sled no obo lje nje, sma tra se da se preno si auto zom no re ce siv no, a uče sta lost je 1:5.000.U kli nič koj sli ci do mi ni ra ju pro me ne na plu ći ma i pan kre a su, ja vlja se zao sta ja nje u ra stu, a če ste su i in fek ci je di saj nih or ga na, di ja re ja i ne plod nost [31].Re zul ta ti is tra ži va nja Fe ra ca na (Fer raz za no) i sa rad ni ka [32], ko ji su is pi ti va li sta nje oral nog i pe ri o don talnog zdra vlja de ce sa ci stič nom fi bro zom, po ka za li su da po stoje struk tur ne ano ma li je gle đi kod ovih bo le sni ka.Po ve za nost ci stič ne fi bro ze i struk tur nih ano ma li ja gle đi mo že se ob ja sni ti me ta bo lič kim po re me ća ji ma u or ga ni zmu obo le lih oso ba i dugo traj nom me di ka ment nom te ra pi jom, ko ji lo še uti ču na formi ra nje zub nog za met ka.
Con-rod dis tro fi ja je na sled na ne in fla ma tor na gru pa po re meća ja mre žnja če ko ja za hva ta oba oka.Pri pa da gru pi pig ment nih re ti no pa ti ja.Ja vlja ju se: ne raz li ko va nje bo ja, fo to a ver zi ja, ka snije pro gre siv ni gu bi tak pe ri fer nog vi da i noć no sle pi lo.Na kra ju do la zi do pot pu nog gu bit ka vi da i in va li di te ta.Na sle đi va nje je auto zom no re ce siv no.Mo že bi ti sa mo stal na bo lest, a mo že se ja vi ti i u sklo pu sin dro ma, kao što su: Bar de-Bi dlov (Bar det-Biedl) sin drom (ge net ski po re me ćaj ko ji ob u hva ta mno ge or ga ne i si ste me, go ja znost, po re me ćaj go vo ra i vi da, men tal nu re tar daci ju, hi po go na di zam, po re me ćaj bu bre ga i sr ča ne ma ne), spi noce re bral ne atak si je, me ta bo lič ke po re me ća je ili ek to der mal ne bo le sti (ame lo ge ne sis im per fec ta, hi po tri ho za s ju ve nil nom maku lar nom dis tro fi jom).Ne ma od go va ra ju će te ra pi je ko ja bi uspo ri la bo lest i po vra ti la vid, a prog no za je lo ša.Uče sta lost ovog po re me ća ja je 1:40.000[33].
Hi po fos fa ta zi ja je re dak na sled ni po re me ćaj (auto zom no rece siv no ili auto zom no do mi nant no na sle đi va nje), s uče sta lo šću od 1:100.000.Od li ku je je raz li čit ste pen po re me ća ja me ta bo li zma ko sti ju, a mo že bi ti udru že na i sa psi hič kim po re me ća ji ma [34].
Epi der molysis bul lo sa je na sled no obo lje nje ko je se od li kuje po re me ća jem ge na ko ji re gu li še funk ci ju ko la ge na i ke ra ti na.Na sle đu je se auto zom no re ce siv no ili do mi nant no, kao i pre ko X-hro mo zo ma.U li te ra tu ri su opi sa ni i slu ča je vi auto i mun ske eti o lo gi je.Uče sta lost obo lje nja je je dan obo le li na 50.000 stanov ni ka.Ja vlja ju se ti pič ne pro me ne na ko ži i slu zo ko ži, pli kovi i bu le i po sle naj ma nje iri ta ci je.Obo le li se na zi va ju i "de ca lep ti ri" zbog ose tlji vo sti nji ho ve ko že [35].
Si da u okvi ru svo jih kli nič kih ma ni fe sta ci ja, pre ma po da ci ma iz sa vre me ne li te ra tu re, mo že iza zva ti pro me ne u struk tu ri gle đi.Uče sta lost den tal nih pro me na u okvi ru ovog sin dro ma va ri ra, ali s ob zi rom na uče sta lost obo lje nja iza zva nog HIV-om i njegov jav no zdrav stve ni i so ci jal no-eko nom ski zna čaj, u sa vre menom dru štvu i pro me ne na zu bi ma do bi ja ju kli nič ki zna čaj [36].
Ol braj to va (Al bright) kal ci no za (ne fro kal ci no za) je ret ko obo lje nje ko je se od li ku je po re me ća jem pre no sa kal ci ju mo vih so li kroz pa ren him bu bre ga i nji ho vim ta lo že njem.Obič no je ne pra te simp to mi, već se ot kri va slu čaj no ul tra zvuč nim pregle dom tr bu ha.Mo že bi ti pra će na i hro nič nim uri nar nim infek ci ja ma, pi je lo ne fri ti som, re nal nim ko li ka ma, po li dip si jom i po li u ri jom.Sin drom AI i ne fro kal ci no ze za jed no je iz u zet no re dak i u li te ra tu ri je opi sa no sve ga de se tak slu ča je va.Mo gu ća ve za s ne fro kal ci no zom pre po ru ču je pre gled bu bre ga kod osoba sa di jag no sti ko va nom hi po pla stič nom AI, do ka za nog autozom no re ce siv nog na sle đi va nja.Ra na di jag no sti ka po bolj ša va prog no zu bo le sti [37].
Pla to spon di la li ja je te ško i ret ko obo lje nje ko je se pre nosi auto zom no do mi nant no ili je po sle di ca no ve mu ta ci je.To je po re me ćaj raz vo ja ko šta nog ske le ta; bo le sni ci su ni skog ra sta, krat kih ru ku i no gu, ne raz vi je nog grud nog ko ša i ko sti ju kar lice i za rav nje nih kič me nih pr šlje no va [38].
Gin gi val na fi bro ma to za se ma ni fe stu je fi bro znim uve ćanjem gin gi ve, mo že se ja vi ti izo lo va no ili kao deo sin dro ma, ka da je pra će na hi po pla stič nom AI i za ka sne lim ni ca njem zuba.U ne kim slu ča je vi ma pra će na je i bla gom men tal nom zao sta lo šću.Po sle di ca je en do ga mi je, a na sle đu je se auto zom no re ce siv no [39].
Hajm le rov (He i mler) sin drom pred sta vlja jed no stra ni gubi tak slu ha na sled ne eti o lo gi je ko ji se ja vlja uz ti pič ne pro mene na nok ti ma, den tin ske dis pla zi je, mi krof tal mi je udru že ne s ošte će nji ma ko že, ras ce pom usa na i nep ca, po re me ća je funkci je bu bre ga, ne do sta tak hor mo na ra sta i dru ge po re me ća je.U sa vre me noj li te ra tu ri su, po red pret hod no na ve de nih simp toma, opi sa ni i slu ča je vi s pro me na ma gle đi.
Avi ta mi no za A, C i D, in fek tiv na obo lje nja (ma le bo gi nje, ov čje bo gi nje, šar lah, kon ge ni tal ni si fi lis), pre vre men po ro đaj i si stem sko de lo va nje he mi ka li ja je su fak to ri spolj ne sre di ne ko ji mo gu da uti ču na na sta nak struk tur nih ano ma li ja gle đi.Kod pro me na u for mi ra nju gle đi na sta lih kao po sle di ca uti caja spo lja šnje sre di ne za hva će na je sa mo jed na den ti ci ja, jed na gru pa zu ba ili sa mo po je di ni zu bi [40].
Idi o pat ske struk tur ne ano ma li je gle đi su ne po zna te etio lo gi je.Na sta ju ne ve za no za na sle đe ili ne ki te ra to ge ni fak tor.Pri li kom po sta vlja nja di jag no ze u ovim slu ča je vi ma od lu ču ju ću ulo gu ima ju de talj na anam ne za i sto ma to lo ški pre gle di osta lih čla no va po ro di ce, ka ko bi se di fe ren ci jal no di jag no stič ki raz liko va le AI, te tra ci klin ska pre bo je nost i flu o ro za.Ove pro me ne mo gu ima ti je dan uzrok ili vi še njih, a na sta ju kao po sle di ca auto zom no re ce siv nog na sle đi va nja, od no sno no vih mu ta cija.Ja vlja ju se i kao iz raz ne do volj no iz ra že nog do mi nant nog ge na pri na sle đi va nju.Ni je tač no utvr đe no da li po sto ji moguć nost pre no še nja no ve mu ta ci je na po tom ke po auto zomno do mi nant nom ti pu.
Mo lar no in ci zal na hi po mi ne ra li za ci ja je sta nje ko je se posled njih go di na do sta pro u ča va.Na čin nje go vog na stan ka nije po znat, ali se zna da po ga đa je dan pr vi stal ni mo lar i se ku tić ili vi še njih u hro no lo ški slič nom, ali ne po ve za nom, re do sle-du.S ob zi rom na do ka ze o za hva će nim po tom ci ma, utvr đe no je da, osim fak to ra sre di ne, i ge net ski fak to ri mo gu ima ti ulogu u raz vo ju ovog po re me ća ja [31,41].Ipak, po treb na su da lja epi de mi o lo ška i kli nič ka is tra ži va nja s pre ci znim me to do loškim kri te ri ju mi ma, ka ko bi se utvr dio ta čan uti caj po je di nih eti o lo ških i pre di spo ni ra ju ćih fak to ra na na sta nak mo lar no inci zal nih hi po mi ne ra li za ci ja.

ZAKLJUČAK
Po re me ća ji gle đi či ne ša ro li ku i ši ro ku gru pu po re me ća ja.Prome ne mo gu na sta ti u pre na tal nom pe ri o du, to kom for mi ra nja gle đi, te ka sni je, u pr vim go di na ma ži vo ta, a ne ka da i u od ra slom do bu.Fak to ri ko ji ih iza zi va ju mo gu bi ti ge net ske i imu no lo ške pri ro de, po sle di ca te ra to ge nih fak to ra i si stem skih bo le sti.Bo le sti ko je ih iza zi va ju, ši ri na kli nič ke sli ke i broj za hva će nih or ga na, uklju ču ju ći i zu be, zah te va ju od sto ma to lo ga do bro po zna vanje kli nič ke sli ke, eti o lo gi je, te ra pij skih po stu pa ka i prog no ze osnov ne bo le sti.Ta ko đe, po treb no je pro ši ri ti osnov no zna nje pe di ja ta ra u ve zi s kli nič kom sli kom struk tur nih ano ma li ja zu ba i nji ho vom mo gu ćom ve zom sa ši ro kim spek trom si stem skih obo lje nja i sin dro ma, ka ko bi se bla go vre me no pri me ni le sve sto ma to lo ške pre ven tiv ne, pro fi lak tič ke i te ra pij ske me re.

NAPOMENA
Ovaj rad je fi nan si ran sred stvi ma pro jek ta br.172026 Mi ni starstva za na u ku i teh no lo ški raz voj Re pu bli ke Sr bi je.